Սուրճ
Մերկ դիակներ շատ են լինում: Հիմնականում կանանց: Երևի որ այս աշխարհում բռնաբարվող-սպանվող գեղեցկությունը մի քիչ էլ մնա:
Որոշել էի մի բան գրել՝ «Էսթետիկ մարդասպանություն» վերնագրով: Առհասարակ զուտ «մարդասպանություն» գործողությունը վաղուց արդեն հետաքրքիր չէ՝ ո՛չ զոհին, ո՛չ դահիճին, ո՛չ ականատեսին: Մտածում եմ նույնիսկ առաջարկել, որ ամենախախտ պատվիրաններում փոխվի «Մի սպանիր» կանոնը: Էլի՝ մի սպանիր, բայց կարևոր է շեշտել՝ ո՞ւմ, որտե՞ղ, ինչո՞ւ, ինչպե՞ս: Ենթադրենք՝ «Կեսգիշերից հետո՛ մի սպանիր»: Կամ «Կիրակի օրերի՛ն մի սպանիր»: «Դաժանաբա՛ր մի սպանիր»: «Տեսքիցդ աչքերը փակողի՛ն մի սպանիր» (արդեն մեռել է)... Ի՞նչ վատ պատվիրաններ են ու կարևորը՝ հստակություն մտցնող:
Մի խոսքով, նստեցի պատուհանիս մոտ ու սկսեցի գրել: Սուրճ չունեմ: Այս գիտակցությունը երևի ամենասարսափելին է բոլոր մյուսներից: Տեսնես՝ կարելի՞ է մարդ սպանել ու անմիջապես հետո սուրճ չխմել: Կարծում եմ՝ անհնարին է. բա էլ ի՞նչ պետք է անել: Պատուհանս, ի դեպ, նայում է քաղաքին, որի երկինքն է միայն հուշում, որ դժոխքում չենք: Միայն պատուհանիս մոտ եմ հասկանում, որ մարդիկ կարող են և ցավաբեր չլինել: Ուղղակի գալ ու գնալ: Չնայելով: Անտեսանելի: Հենց նրանցից մեկի հետևից էլ գնում եմ: Մի տեղ կարդացել եմ, որ լավ գրողները իրենք են իրենց հերոսների հետևից գնում, ոչ թե այնպես են անում, որ հերոսները հետևեն իրենց: Ուրիշ տեղ կարդացել եմ, որ հնարավոր չէ լավ գրող լինել, քանի որ ոչ մի տեքստ ընդգրկուն չէ: Ոչ մեկը չի արտացոլում այն, ինչը գրողը ընդհանրապես մտածում է: Դրա համար պետք է ընդհանրապես ոչինչ չմտածել, բացի հարցից, թե սուրճը տա՞ք է պետք խմել, թե՞ սառը: Չնայած սրա պատասխանն էլ է ակնհայտ: Բարեկամ ունեի, ամռանը գալիս էր մեր տուն ու ասում. «Բացի վերաբերմունքից ի՞նչ սառը բան ունեք»: Բայց իմ կարծիքով սառը սուրճը ավելի վանող է: Նույնիսկ ամռանը: Չնայած սառույց սիրում եմ՝ նույնիսկ ձմռանը տաք ճակատիս: Մտածում եմ՝ օգնում է:
Ուրեմն մարդը գնում է: Հենց իմ պատուհանի տակով: Ասես ուրիշ տեղ չկա աշխարհում: Գնալու համար: Վերարկուն շագանակագույն է: Համոզված եմ, որ գերադասում է կայունությունը: Դա, անկեղծ ասած, քայլվածքից էլ է երևում, ոչ միայն հագուստի գույնից: Չի բացառվում, որ հողային աշխատանքներ էլ սիրի, բայց հաստատ կենցաղային իմաստնություն ունի: Դիմակ չունի: Հասկանալի է: Կարողանում է պահպանել ներքին հանգստությունն ու հավասարակշռությունը: Մի տեսակ կուշտ է երևում: Ամենից և բոլորից: Ամեն դեպքում անցավ մեր փողոցի ռեստորանների մոտով, որտեղ մատուցում են քաղաքի լավագույն ընթրիքներն ու հաճախում են քաղաքի ամենահմայիչ մարդիկ և դրանցից ոչ մեկը չմտավ: Նույնիսկ չնայեց դրանց կողմը: Հաստատ սուրճ սիրում է: Միայն սուրճ սիրողները կարող են այդպես մատները մոտեցնել դեմքին:
Սուրճս: Դե իհարկե թափվել է: Սիրում եմ այրված սուրճի բույրը, ատում եմ, երբ սուրճը թափվում է: Բացում եմ ծորակն ու լվում սրճեփս: Նորից եմ եփում: Բայց ո՞ւմ է սա հետաքրքիր: Հերոսս: Իհարկե գնացել է: Անհետ կորել է: Նկատե՞լ եք մարդիկ այնպես են անցնում մեր պատուհանների մոտով, ասես չեն էլ եղել երբեք: Բայց եղել են: Մենք տեսել ենք: Ուրեմն նույնիսկ կա՛ն: Մտածում եմ՝ շագանակագույն վերարկու հագնող մարդը չի կարող չիմանալ բնության ամենակարևոր օրենքը՝ լինել, ինչ էլ ուզում է լինի, նույնիսկ սպանելով՝ քեզնից թույլին, քեզ նմանին: Վայրենություն: Նա հաստատ հպարտանում է իր անցյալով ու խոնարհվում է իր արմատների առաջ, բայց անվերջ բարձրանալով: Ծառի պես: Մա՛րդը: Ա՛յդ մարդը: Վստահաբար նա կարողանում է ապահովել իր ընտանիքի անվտանգությունն ու բարեկեցությունը: Կամ ընտանիք չունի: Դրա համար է հանգիստ:
Այս անգամ չթափեցի սուրճս: Հիմա ավելի արագ կգրեմ: Բայց ի՞նչ: Առհասարակ ինչո՞ւ է պետք գրել, այն էլ գնացած մարդու մասին: Պատուհանի մոտ: Ըստ էության՝ ոչինչ չանելով: Ինքնախաբեությամբ, թե մարդկանց ուշադիր նայելն արդեն իսկ ինչ-որ բան անել է: Ի՞նչ մի հետաքրքրություն ես գտել՝ աշխարհում, որտեղ միայն վերջին հերթին է ստեղծվել մարդը ու վերջին հերթին է մեռնելու՝ որպես պատիժ: Գրելուդ ցանկության, ինչը հաճախ վերածվում է ծարավի, բավարարումը չի կարող հիմնավորվել մարդու գնալով, առավելևս՝ գալով: Նրանք գալիս են, որովհետև այդպես են ուզում, գնում են, որովհետև այդպես են ուզում, կամ, քանի որ այդպես ե՛ս ուզում: Մի՞թե: Չէ, իհարկե, մարդն է որոշում, թե որ ճանապարհով համերգասրահ գնա՝ Բախ լսելու, բայց մարդուն ո՞վ ասաց, թե ով է Բախը կամ ինչ: Այնպես որ տիեզերքում հավանաբար լուռ կանչեր կան, երբ մարդն ուղղակի ոտքի է կանգնում ու գնում այնտեղ, որտեղից լսել է:
Ասացի որ արագ կգրեմ, բայց չասացի, որ հետաքրքիր: Ես հիմա ավելի հեշտությամբ պատկերացնում եմ կոլումբիական այն դաշտը, որտեղից բերել են սուրճիս հատիկները, քան այն մարդուն, ով քիչ առաջ անցավ պատուհանիս մոտով: Որովհետև առաջինը երբեք չեմ տեսել, երկրորդին հենց նոր տեսա: Թվաց, որ նախընտրում է պարզությունը, ձգտում է հասկանալի լինել, և կամ՝ ապրել (տարբեր բաներ են): Դանդաղաշարժ էր, ու ինչպես բոլոր դանդաղաշարժները՝ ուժեղ, նախ և առաջ կամքով: Ուժեղ և վճռական: Ես համոզված եմ, որ հիմա նա շարունակում է քայլել: Չգիտես ինչու՝ վստահ եմ, որ նրա նպատակը քաղաքի բոլոր փողոցներն անցնելն է: Նպատակի բացակայություն: Հանկարծ հիշեցի (ես նրան արդեն հիշում եմ), որ չեմ տեսել ոչ նրա մազերը, ոչ աչքերը, ոչ դեմքը: Միայն վերարկուն ու մատների շարժումը: Վստահ եմ, որ կճանաչեմ նրան, եթե դեմ առ դեմ տեսնեմ փողոցում, նույնիսկ եթե նա փոխած լինի վերարկուն կամ հանած: Հանում է: Ես գրում եմ, որ նա քայլում է փողոցում ու հանում է վերարկուն: Այդպես եմ ուզում: Առաջին անգամ գրում եմ մի բան՝ առանց տեսնելու, զուտ ուզելով: Նա հանում է վերարկուն ու մի կողմ է շպրտում: Հենց փողոցին: Հոգու հետ կապված երկու բանի եմ հավատում: Նախ, որ երբ այն գնում է, ուրեմն մարմինը շուտով կընկնի և հենց ա՛յս հերթականությամբ, ապա այն, որ հոգին մարդու հագուստի՛ մեջ է: Սա չի նշանակում, որ այն փոխվում է. սա նշանակում է, որ այն որոշում է և ճչում, երբ որոշողն ինքը չի լինում, այլ մարդը:
Իմ հերոսն ընկնում է ու նա չի ամաչում դրանից: Նա նույնիսկ չի ամաչում, որ նույնիսկ ամենամութ և փակ գաղտնիքներով պարուրված մահն ըստ էության մերկացում է: Վերարկուի տակ նա ոչինչ չէր հագել: Նա ընկնում է հենց փողոցում և այլևս ոչինչ չի անում: Նույնիսկ մատներով: Հենց այդպես՝ շպրտված վերարկուն ու ընկած մարդը: Իբր երբեք կապ չեն ունեցել իրար հետ: Իբր աշխարհում ոչինչ կապ չունի իրար հետ, իբր այնքան ժամանակ կա, որ ընկնելու ժամանակ կա:
Սուրճիս վերջին կումն արեցի: Այս ընթացքում պատուհանիս մոտով անցավ տասնյոթ մարդ: Այդքան անգամ տանջվեցի: Իսկապես ուզեցի մի բան գրել «Էսթետիկ մարդասպանություն» վերնագրով: Նույնիսկ գրեցի: Բայց հետո ջնջեցի գրածս, քանի որ այսպիսի բան չի կարող լինել: Լինել:
Հովիկ Աֆյան