Յոթ գրող շաբաթվա յոթ օրում

Դասականները՝ Newsfeed-ում

​Կես կատակ-կես լուրջ․ յոթ դիմանկարի փորձ՝ կռահելու հայ դասականների թվային վարքագիծը։

Յոթ մեծեր՝ ժամանակակից հարթակներում, որոնք մեզնից պահանջում են մտածել, զգալ և պատասխան տալ։

Հ․Գ․ Ու ժպտալ:

Րաֆֆի

Րաֆֆին անձնական էջ չէր բացի։ Նա կստեղծեր խումբ։ Եվ ոչ պարզապես խումբ՝ այլ հավաքատեղի։ Խմբի անունը կլիներ ծանր ու պատմական՝ «Խաչագողներ»։ Ռաֆֆին կգրեր երկար։ Չէր կրճատի։ Գիտեր՝ ամեն երկար խոսք մի օր պիտի վերածվի քայլի։ Բոլորին կփորձեր համզել՝ պատմությունը չի կարդացվում անվերջ։

Նրա գրառումները մռայլ կլինեին, բայց ոչ հուսահատ։ Խիտ նկարագրություններով, մանրամասներով, որտեղ պատմությունը ծանրանում է այնքան, որ վերաճի պահանջի։

Րաֆֆին  հայրենիքի մասին խոսելիս այն ցույց կտար ոչ որպես զգացմունք, այլ որպես պարտք։ Կունենար նաև քաղաքական էջ: Կուսակցություն կբացեր։ Անունը՝ «Սրի հիշատակարան»։ Կարգախոսը կսկսվեր, բայց երբեք ամբողջությամբ չէր գրվի․ «Այն սուրը, որ …» : Իր կողմնակիցներին նա կկոչեր խաչագողեր։ Եվ կասեր՝ այստեղ ոչ թե սրբության գողեր են, այլ այն պաշտպանողները, որտեղ խաչը լքվել է։

Գրառումները միշտ կավարտեր ուղիղ կոչով։ Առանց հեգնանքի։ Առանց խաղի։

«Շարունակիր այնտեղից, ուր արդեն չես կարող պարզապես կարդալ»։

Րաֆիին հավանումներ չէր փնտրի։ Բայց կպահանջեր հետևել։ Ոչ իրեն՝  Գործին։

Պարույր Սևակ

Սևակը կգրեր հատվածներով, բայց միշտ ավարտված կետով: Նա չէր վախենա վերջակետից։ Կփնտրեր հավանումներ ու կստանար՝ մրրիկով։ Կխոսեր բարձրաձայն, երբեմն՝ կռվով:  Երբեմն՝ հավատով։ Բայց երբեք՝ անտարբեր։

Նրա համար լռությունը երբեք ելք չէր լինի։ Ուրիշների վեճերի մեջ ներս կմտներ ուղիղ։

Առանց շրջանցելու բառերը։

«Խոսիր, մարդ։

Բայց մի մոռացիր՝

դու ես քո խոսքի գրավականը։

Եվ եթե լռես,

դա էլ կլինի քո խոսքը»։

Սևակը  կսիրեր տարբեր երկրներից լուսանկարներ ուղարկել։ Թերևս շատ սելֆի կաներ՝ «Մարդ եմ, ահա, ձեր ափի մեջ»։ Նրա էջի նկարում կլինեին աչքեր,

որ քեզ են նայում, բայց քեզ չեն տեսնում։ Երբ գրեին՝ «Շնորհակալություն բառերի համար», կպատասխաներ՝ «Եթե խոսքս քեզ հասավ, ուրեմն դու էլ պատասխան ունես»։

Եղիշե Չարենց

Չարենցն ինտերնետը կընդուներ որպես բեմ։ Բայց բեմի վրա չէր կանգնի։ Կբեմավորվեր հենց ինքը՝ միշտ ոչ կանխատեսելի բառերով։ Իր էջը կունենար անուն, որը կլիներ մի քիչ վախեցնող, մի քիչ՝ հեգնական․ #անհայտսոցցանց:

Պրոֆայլի նկարը միշտ կփոխեր։ Երբեմն՝ աչքերիդ նայող դիմանկար, երբեմն՝ դատարկ սև շրջանակ։ Նա բոլորիս ծանոթ կլիներ, բայց ոչ մեկիս՝ ամբողջական։

Կգրեր շաբաթը երեք անգամ, հետո հանկարծ կվերանար։ Մի օր կգրեր մոլորված ու պայթող գրառում՝ «Ես կգամ նորից։ Բայց ոչ այս էջով»։

Հաճախ պոստերը կսկսեր՝ «Ես ճչում եմ»։ Հետո կջնջեր։ Կթողներ միայն՝ «Հա, ինչքան բարձր, էդքան մենակ»։  Մի անգամ էլ չէր ջնջի։ Կգրեր՝ «Արևը ներսս այրում է։ Եթե լռեմ՝ կվառվեմ։ Եթե գրեմ՝ գուցե այրեմ ուրիշներին»։ Այդ օրը կաներ չորս հրապարակում, հետո կլռեր երկու ամիս։ Ու մեկ էլ կվերադառնար մի նախադասությամբ՝ «Ինձ թվում է՝ ինձ պիտի դատեն»։

Ինչ գրեր՝բոցավառելու պես էր լինելու:  Այրում։ Եվ բոլորը կվախենային։ Ոչ թե նրանից, ինչ նա ասաց, այլ նրանից, որ թե շատ մոտ կարդան, իրենք էլ կարող են բոցավառվել։

Հրանտ Մաթևոսյան

Մաթևոսյանը էջ չէր բացի։ Մենք կբացեինք։ Ոչ նրա փոխարեն։ Նրա համար։

Ու ամեն բառ պիտի չափվեր՝ ինչպես մարդն իր տեղում՝ ոչ ավել-ոչ պակաս։ Հազվադեպ կգրեր։ Լուսաբացին, երբ անձայնությամբ կարելի է հասկանալ ամեն ինչ։  Մի անգամ՝ կեսգիշերին, կգրեր՝ «Ամեն մի լեզվի մեջ իր սուտ հայրենիքն է»։

Կշփոթվեինք։ Լռե՞լ, իսկ եթե դրան ենք արժանի։ Մաթևոսյանը էջերի չէր բաժանորդագրվի։ Բայց բոլորը, կզգային նրա ներկայությունը։ Ոչ որպես գրողի՝ այլ որպես տան տիրոջ, որ լուռ կանգնած է շեմքին ու չի շտապում ներս կանչել։  Եթե երբևէ մեկնաբաներ, կգրեր՝ «Քեզ թվում է՝ խոսում ես։ Քո մեջ լռությունն է, որ ուզում է ապրել»։ Սելֆի երբեք չէր անի։ Կփնտրեր՝ լեզվի ո՞ր հատվածում է մարդը միայնացել։ Միայն մեկ «սթորի» կդներ՝ լուռ գյուղ։ Տակը գրած՝ «կա միայն մարդկային հայացք բնությանն ու աշխարհին»։ Ուրիշ ոչինչ։ Ու դա բավական էր։

Երբ հարցնեին՝ «Ի՞նչ ես մտածում այս ժամանակի մասին», կպատասխաներ՝ «Էս ժամանակը մենք ենք։ Ուրեմն դեռ կարելի է մի քիչ ավել մարդ մնալ»։

Նրա գրառումները գրքի նման կլինեին։ Մի նախադասություն՝ ամբողջ ժամանակի համար։ Երբեմն միայն՝ «Ձյունը գալիս է, ինչպես պիտի գար՝ մարդասիրորեն»։

Նա չէր վիճի։ Չէր արդարանա։ Կգրեր՝ «Լռելը միշտ չէ, որ սիրտ չունենալու նշան է»։

Նա չէր փնտրի հավանումներ։ Մարդիկ կտային դրանցից հազարներով՝ հասկանալով, որ նա խոսում է ոչ հավանության, այլ խղճի հետ։

Եվ երբ դուրս գար ցանցից, չէր ասի «մնաք բարով»։ Կթողներ՝ «Մի քիչ մաքուր ապրեք։ Որպեսզի մի տեղ մնա մեր սարերում»։

Հովհաննես Թումանյան

Թումանյանը Ֆեյսբուքում կհամարվեր «հայկական բովանդակության հայր»։

Պոստերը՝ «ժողովուրդանվեր», մեկնաբանությունները՝ դաստիարակչական, բայց երբեք վերևից նայող։ Նա չէր խրատի՝ նա կհիշեցներ։

Ինստագրամյան էջում ամեն գիշեր հեքիաթ կլիներ՝ մեկ երեխայի համար։ Ոչ ալգորիթմի, ոչ դիտումների համար։ Մեկի։

Հիմնական հեշթեգը՝ #ԻմԺողովուրդըԻմՊոեզիանԷ։ Երկրորդը՝ ավելի համեստ՝ #ԺողովուրդըԻնքնԻրԳիրքնԷ։

Թումանյանն անպայման էջ կբացեր բոլոր հարթակներում՝ միավորված անունով, օրինակ՝ «Հայրենիքի տաղանդների ներկայացուցիչներ»։ Ոչ իր համար։ Մյուսների։

Նա կշարքակցեր բնությունից  լուսանկարներ՝ պատանեկան խմբակների, ծառերի տակ հավաքված ընթերցողների, և ամեն մեկն կավարտվեր նույն խոսքով՝ «Էս մեր փրկությունն է»։

Կկազմակերպեր օնլայն գրքի քննարկումներ, ու ամենաթեժ վեճի մեջ կփորձեր հանել ոչ հաղթողին, այլ հաշտությունը։

Երբ հանրությունը իրար վրա գոռար մեկնաբանություններում, կգրեր՝ «Մարդու ամենամեծ սխալը իր ճշմարտությունն առանց սիրո ասելն է»։

Նրա էջում կարգախոսներ չէին լինի։ Ոչ մեծ տառերով խոսքեր։

Միայն երկու բառ՝ «Ժողովուրդ՝ իմ ներսի մարդը»։

Թումանյանը չէր գրի ամեն օր։ Բայց երբ գրեր, դա կլիներ բառերով քարակոփ տուն կառուցելու պես։ Ոչ բոլորի համար հարմար։ Բայց բոլորի համար՝ պատասխանատու։

Քառատող՝ մեջը՝ ամբողջ մի պատմություն, և մի հարց, որ մնում է քո վրա։

Նրա գրառումներից շատերում լուսանկար կլիներ՝ երկու երեխա՝ նստած աղբյուրի մոտ։ Դրա տակ գրառում՝ «Էստեղից պիտի սկսվի պետությունը։ Եթե չենք ուզում, որ վերջանա այստեղ»։

Վիլյամ Սարոյան

Մեկը նրա էջին կգրեր՝ մարդ, ով երբեք չէր գրի, եթե չհավատար մարդուն։ Իսկ ինքը կարգախոս չէր ունենա։ Ու Սարոյանի էջը կլիներ միաժամանակ մանկական ու իմաստուն։ Խորքում՝ թախիծով ժպտացող մարդ, որ պատահական չի։ Փորձված հավատքի ժպիտ է, որը մի օր կասկածել է ու չի փախել դրանից։ Մի օր ժպտացող տատիկի հետ մի նկար կդներ։ Մեկնաբանություն՝ «Ինձ քաղցրավենիք տվեց, բայց հոգուս բան ասաց»։ Մեկ ուրիշ օր՝ լուսանկար մի փայտաշեն դռան տակից դուրս եկող շան։  «Եթե այս շունը չվախենար, աշխարհը մի քիչ ավելի տաք կլիներ։ Բայց ես նրան չեմ մեղադրում»։ Նրա գրառումները կլինեին կես հումոր, կես աղոթք։ Եվ ամենատափակ թվացող նախադասությունն անգամ քեզնից արցունք կկորզեր։

Մի օր հրապարակումը կլիներ զուտ  մթերային ցուցակ։ Մարդիկ սքրինշոթ կպահեին՝ «Գազարի հոտն ինձ մանկություն է հիշեցնում։ Հիմա դա իմ հայրենիքն է»՝ տակը երկտող կթողներ։

Օր կլիներ, որ կգրեր՝ «Այսօր մարդուն չեմ հավատում։ Բայց դա էլ է հավատքի ձև, եթե չես փախչում»։

Սարոյանի ֆեյսբուքյան էջում երբեք պաթոս չէր լինի։ Ամեն ինչում կլիներ բեկված լույս, մի քիչ կեղտոտ, մի քիչ կասկածող, բայց կենդանի։ Նա կհավաներ մանուկների նկարներ՝ «Սրանք են մեր իրական պատմությունը։ Մնացածը՝ բացատրություն»։ Երբ մեկնաբանություններում կհարցնեին՝ «Պարոն Սարոյան, որտե՞ղ է հույսը», նա կպատասխաներ՝ «Եթե գրում ես, ուրեմն դեռ հավատում ես։ Եթե լռում ես ու չես դառնանում՝ նույնպես»։

Եվ եթե մի օր հեռանար ցանցից, կթողներ վերջին գրառումը՝ բողբոջած ծառի լուսանկար։ Եվ միայն սա․ «Մարդը կարող է մահանալ, բայց ես չեմ հիշում մեկին, ով մինչև վերջ չփորձեց ապրել»։

Վահան Տերյան

Վահան Տերյան. Լռության էսթետիկան

Տերյանը կգրեր միայն գիշերը: Ու ոչ թէ պարզապես ուշ, այլ խորը գիշերին, երբ լռությունն արդեն դառնում է լեզու, իսկ բառերը՝ հազիվ լսվող շշուկ:

Նրա էջը երբեք նույնը չէր մնա. Այն կփոփոխվեր եղանակի ու հոգեվիճակի հետ: Պրոֆիլի նկարը (Avatar) կլիներ մառախուղով պատված պատուհան, թաց ճյուղ կամ մանկության մի անկյուն, որտեղից ոչինչ հստակ չի երևում: Նա չէր շտապի հրապարակել, կգրեր, կկարդար ու գուցե վերջին պահին ջնջեր՝ այդպես էլ «Submit» չսեղմելով:

Եթե գրեր, դա կլիներ ընդամենը մի քանի բառ, բայց այդ բառերը կմնային էկրանից այն կողմ՝ որպես արձագանք.

«Հիշողություն: տաք ձյան ձայնը»:

«Մառախուղն ինձ ավելի ճշմարիտ է խոսում, քան մարդը»:

Նա երբեք չէր մասնակցի աղմկոտ քննարկումներին կամ «քոմենթների» պատերազմին: Բայց մի օր, համընդհանուր ժխորի մեջ, կթողներ միակ նախադասությունը, որը կստիպեր բոլորին լռել. «Ավելի լավ է մտածել, քան կարծիք գրել»:

Նրա էջում ոչ ոք չէր վիճի: Ոչ թե այն պատճառով, որ համաձայն էին, այլ որովհետև նրա լռության մեջ ցանկացած բարձր ձայն թվում էր անտեղի ու կոպիտ:

Երբեմն նա կհրապարակեր լուսանկար՝ անձրևից հետո թաց ճանապարհ կամ դատարկ նստարան՝ առանց որևէ բացատրության: Լոկ մեկ բառ՝ մեկնաբանության փոխարեն.

«Սպասում...»

Լիլիթ Հակոբյան